بررسی شده توسط: دکتر نسیم غفوریان
در دهه های پیشین پیشرفت چشمگیری در درمان ناباروری و همچنین برگزیدن جنسیت کودک انجام شده است و اکنون بسیاری از پدر و مادرها میتوانند با آی وی اف (IVF) جنسیت فرزند خود را انتخاب کنند. این فرایند که به آن تعیین جنسیت با آی وی اف نیز گفته میشود، با انگیزه های شخصی، پزشکی یا فرهنگی ممکن است انجام شود. در اینجا به جنبه های گوناگون تعیین جنسیت کودک با آی وی اف می پردازیم.
چگونه با آی وی اف جنسیت کودک را میتوان تعیین کرد؟
گزینش جنسیت کودک با ترکیبی از آی وی اف و آزمایش ژنتیک جنین پیش از کاشت انجام میشود. مراحل این کار اینگونه است:
- تحریک تخمدان و برداشت تخمک
- نخست با درمانهای هورمونی که در آنها داروی هورمونی تزریق میشود، تخمدان کار خود را بیشتر کرده و تخمکهای بیشتری آماده میکند.
- پس از آماده شدن و رسیدن تخمکها، با جراحی کوچکی تخمکهای رسیده برداشته میشوند.
- بارور سازی تخمک در آزمایشگاه
- تخمکهای برداشته شده، با اسپرم در آزمایشگاه بارور میشوند تا جنین درست شود.
- بارورسازی تخمک را میتوان با آی وی اف مرسوم یا آی سی اس آی (Intracytoplasmic Sperm Injection) انجام داد. آی سی اس آی به معنی تزریق اسپرم درون سیتوپلاسم است.
- رشد جنین
بیشتر بخوانید: تغذیه مناسب در بارداری چه چیز هایی است؟
- جنین سه تا پنج روز در محیط کنترل شده ازمایشگاهی می ماند تا رشد کند و به مرحله بلاستوسیست برسد.
- آزمایش ژنتیک پی جی تی (PGT)
- در این مرحله آزمایش ژنتیک انجام میشود. برای این کار، چند سلول از هر جنین با دقت برداشته میشود تا آنالیز شوند.
- آزمایشهای ناهنجاریهای کروموزومی و تعیین جنسیت بر روی نمونه های برداشته شده انجام میشود. تنها جنینهای سالمی که جنسیت مورد نظر پدر و مادر را دارند برای انتقال به رحم برگزیده میشوند.
- انتقال جنین
- جنین هایی که انتخاب شده اند، در درون رحم مادر جای داده میشوند تا لانه گزینی کنند.
- ۱۰ تا ۱۴ روز پس از این، آزمایش بارداری انجام میشود تا روشن شود لانه گزینی موفق بوده است یا نه.
تعیین جنسیت با آی وی اف چقدر موفق است؟
احتمال موفقیت تعیین جنسیت با روش آی وی اف به چند فاکتور بستگی دارد:
۱- سن مادر در زمان بارداری: بارداری در سنین بالا شانس موفقیت کمتری دارد. مقدار موفقیت آی وی اف (تولد نوزاد زنده در هر جنین انتقال یافته به رحم) این گونه است:
- زیر ۳۵ سال: ۵۰ تا ۶۰%
- ۳۵ تا ۳۷ سال ۴۰ تا ۵۰%
- ۳۸ تا ۴۰ سال ۳۰ تا ۴۰%
- بالای ۴۰ سال ۱۰ تا ۲۰%
۲- کیفیت اسپرم
۳- سلامت جنین و ژنتیک آن
در مورد موفقیت خود تعیین جنسیت باید گفت روی هم رفته تعیین جنسیت با پی جی تی بیش از ۹۹% دقت دارد.
فواید و مزیت های تعیین جنسیت با IVF
- برقراری تعادل در خانواده: خانواده ها با کمک این روش میتوانند در جنسیت فرزندانشان توازن برقرار کنند و اگر یک یا چند فرزند از یک جنسیت دارند، فرزند دیگر را با جنسیتی دیگر انتخاب کنند.
- بالاتر بودن موفقیت درمان آی وی اف: با این روش جنین هایی برگزیده میشوند که از نظر ژنتیکی سالم هستند از این رو احتمال لانه گزینی و بارداری سالم نیز افزایش می یابد.
- کاهش نگرانی از اختلالات ژنتیکی فرزند
خطرات و نگرانی هایی که درباره تعیین جنسیت با آی وی اف وجود دارد چیست؟
اگر چه انتخاب جنسیت با آی وی اف روشی علمی و بسیار مطمئن است ولی باید جنبه های گوناگون آن را در نظر گرفت:
- سندرم تحریک بیش از اندازه تخمدان وضعیتی است که در هنگام تحریک تخمدان در درمان آی وی اف میتواند پیش بیاید، اگر چه به ندرت رخ میدهد.
- بارداری چند قلویی: اگر بیش از یک جنین در آی وی اف منتقل شوند ممکن است دو یا چند قلو بارداری رخ دهد. این ریسکی است که در آی وی اف وجود دارد، چه برای درمان نازایی باشد چه برای تعیین جنسیت.
- خطرات نمونه برداری از جنین: هنگامی که سلولهایی برای آزمایش ژنتیک از جنین ها گرفته میشود، کمی ریسک آسیب زدن به جنین وجود دارد هرچند نادر است.
همچنین بخوانید: دریافت تخمک اهدایی
- یکی دیگر از نگرانی های تعیین جنسیت جنبه اجتماعی آن است. برخی کارشناسان نگران هستند این کار باعث شود در جامعه تعادل میان شمار دخترها و پسرها بهم بخورد. هرچند با در نظر گرفته هزینه های بالای آی وی اف و تعیین جنسیت، این که این کار به اندازه ای همه گیر شود که تاثیری بر جنسیت کل جمعیت داشته باشد بعید به نظر میرسد.
چه مراحلی در فرآیند تعیین جنسیت با IVF دخیل هستند؟
- ارزیابی پزشکی: پدر و مادر باید آزمایشهای باروری را انجام بدهند مانند آنالیز منی، شمارش ذخیره تخمدان و دیگر موارد.
- مشاوره ژنتیک
- بهبود سبک زندگی مانند ترک سیگار و الکل، مدیریت استرس و سلامت تغذیه
- برنامه ریزی مالی و در نظر داشتن مجموع هزینه های بارداری و زایمان
تعیین جنسیت با آی وی اف چه معایب و محدودیت هایی دارد؟
- این کار ۱۰۰ تضمین نمیشود هرچند دقت آزمایش ژنتیک در تعیین جنسیت بسیار بالاست و جنسیتی که میخواهید در رحم جایگذاری میشود ولی موفقیت درمان آی وی اف و رشد جنین در رحم بستگی به عوامل گوناگون دارد.
- شمار جنینها ممکن است محدود باشد: اگر جنین های به دست آمده جنسیت دلخواه شما را نداشته باشند یا جنینهایی که جنسیت دلخواه شما را دارند سالم نباشند دوباره باید چرخه آی وی اف را انجام بدهید.
مطالعه کنید: فریز کردن تخمک
- در برخی کشورها محدودیت قانونی برای این کار وجود دارد.
بهترین سن برای تعیین جنسیت با IVF
بهترین سن تعیین جنسیت همان بهترین سن آی وی اف است. سن ایده آل مادر برای آی وی اف زیر ۳۵ سال است چرا که با افزایش سن، کیفیت تخمک کاهش می یابد. سن پدر نیز هر چه بالاتر میرود کیفیت اسپرم ها کاهش می یابد. بهترین کار این است که اگر شرایط دیگر بچه داری را دارید، آی وی اف را زیر ۳۵ سال انجام بدهید تا موفقیت ۵۰ تا ۶۰% برای هر جنین را به دست بیاورید. هرچند بالای چهل سال هم اگر دارید میتوانید با این روش بچه دار شوید، تنها احتمال آن کاهش می یابد. همچنین اگر کیفیت تخمکها پایین آمده باشد میتوانید از تخمک اهدایی کمک بگیرید.
چه کسانی شرایط لازم برای تعیین جنسیت با لقاح آزمایشگاهی را دارند؟
این بستگی به ترجیح شخصی شما و شرایط پزشکی تان دارد. شما از زمانی که بدنتان آماده بارداری باشد میتوانید بارداری با تعیین جنسیت داشته باشید. به طور کلی تعیین جنسیت با آی وی اف در افراد زیر بیشتر انجام میشود:
- کسانی که فرزندانشان از یک جنسیت هستند و میخواهند از جنسیت دیگری کودک داشته باشند.
- کسانی که ناقل اختلالات ژنتیکی مرتبط با جنسیت هستند. برای نمونه برخی اختلالات ژنتیکی با کروموزوم ایکس یا وای پیوند دارند و انتخاب جنسیت کودک باعث میشود این اختلالات ژنتیکی منتقل نشوند. برخی از اختلالات ژنتیکی که با جنسیت پیوند دارند هموفیلی، سندرم ایکس شکننده، دیستروفی ماهیچه ای دوشن و آدرنو لوکو دیستروفی هستند. اگر بیماری در جنسیت دختر با در کروموزوم ایکس رخ میدهد میتوان با تعیین جنسیت پسر، احتمال آن را کاهش داد یا پیشگیری کرد و اگر بیماری روی کروموزوم وای مینشیند، انتخاب جنسیت دختر از انتقال این بیماری جلوگیری می نماید.
بیشتر بخوانید: فرق بچه های آی وی اف با طبیعی
- کسانی که به دلایل ناباروری نیاز به آی وی اف برای بچه دار شدن دارند میتوانند در کنار آن آزمایش ژنتیک جنین را هم انجام بدهند تا جنینی با جنسیت دلخواه داشته باشند.
- کسانی که سقط مکرر مرتبط با ناهنجاریهای کروموزومی دارند با انتخاب جنین های سالم از سقط میتوانند پیشگیری کنند.
- کسانی که ذخیره تخمدانشان کم شده یا سن بالا دارند میتوانند از این روش بهره ببرند. در بارداریهای سن بالا احتمال ناهنجاریهای ژنتیکی افزایش می یابد.
تعیین جنسیت با ivf برای چه کسانی مناسب نیست؟
- کسانی که هیچ مشکلی باروری ندارند و هیچ فرزندی هم ندارند نیازی به پشت سر گذاشتن این درمانها و هزینه های آن ندارند.
- زنانی که ذخیره تخمدان اندکی دارند از آنجایی که جنین کمی میتوانند داشته باشند ممکن است نتوانند جنین خوب و سالم از جنسیت دلخواه به دست بیاورند.
سخن پایانی
تعیین جنسیت کودک با آی وی اف درمان پزشکی پیشرفته و مطمئنی است که به شما این امکان را میدهد که فرزندی با جنسیتی که میخواهید و برای آن آمادگی بیشتری دارید داشته باشید. این درمان همان آی وی اف است با این تفاوت که آزمایش ژنتیک پس از درست کردن جنین انجام میشود تا از ناهنجاریهای ژنتیکی و جنسیت جنینها اطلاعات به دست بیاید و تنها بهترین جنین هایی که جنسیت دلخواه شما را دارند به رحم منتقل شوند.
یادتان باشد تعیین جنسیت با دقت بسیار بالایی انجام میشود ولی موفقیت آی وی اف یعنی لانه گزینی کردن جنین و رشد آن در رحم و تولد زنده کودک، به عواملی همچون کیفیت اسپرم، کیفیت تخمک و سن مادر بستگی زیادی دارد. از این رو پیش از تصمیم گیری، با پزشک در اینباره گفتگو کنید.
